Sistem akreditacije u Evropskoj uniji

Pravni okvir za akreditaciju u Evropskoj uniji uspostavljen je Uredbom (EZ) br. 765/2008 Evropskog parlamenta i Savjeta, kojom se uspostavlja pravni okvir za organizaciju i funkcionisanje sistema akreditacije kao instrumenta za obezbjeđivanje povjerenja u kompetentnost tijela za ocjenjivanje usaglašenosti. Uredbom je akreditacija definisana kao aktivnost od javnog interesa i sastavni dio evropske infrastrukture kvaliteta.

U skladu sa Uredbom, u svakoj državi članici može postojati samo jedno nacionalno akreditaciono tijelo, imenovano od strane države za obavljanje poslova akreditacije tijela za ocjenjivanje usaglašenosti. Nacionalno akreditaciono tijelo mora biti neprofitno, postupati objektivno i nepristrasno, djelovati nezavisno od tijela za ocjenjivanje usaglašenosti, raspolagati odgovarajućim brojem kompetentnog osoblja i obavljati svoje aktivnosti bez komercijalnih pritisaka. Ne smije pružati usluge koje pružaju tijela za ocjenjivanje usaglašenosti niti nastupati kao konkurencija drugim nacionalnim akreditacionim tijelima.

Države članice dužne su da obezbijede nacionalnim akreditacionim tijelima adekvatne resurse i uslove za nesmetano obavljanje poslova, uključujući njihovo učešće u evropskom sistemu akreditacije.

Radi osiguravanja dosljedne primjene harmonizovanih standarda akreditacije i međusobnog priznavanja rezultata ocjenjivanja usaglašenosti širom Evropske unije, Uredbom je uspostavljen sistem kolegijalnog ocjenjivanja (peer evaluation) nacionalnih akreditacionih tijela. Ovim mehanizmom potvrđuje se ekvivalentnost nacionalnih sistema akreditacije i jača povjerenje u rezultate akreditovanih tijela za ocjenjivanje usaglašenosti na jedinstvenom evropskom tržištu.

Tekst Uredbe (EZ) br. 765/2008 dostupan je na zvaničnoj internet stranici EUR-Lex.

Evropska kooperacija za akreditaciju (European co-operation for Accreditation – EA) određena je Uredbom (EZ) br. 765/2008 kao organizacija nadležna za uspostavljanje, koordinaciju i razvoj sistema akreditacije na evropskom nivou. Njena osnovna uloga je da izgradi povjerenje u akreditovane rezultate ocjenjivanja usaglašenosti širom Evropske unije i evropskog ekonomskog prostora.

EA ostvaruje ovu ulogu prvenstveno kroz Multilateralni sporazum o međusobnom priznavanju u oblasti akreditacije (EA MLA – Multilateral Agreement), kojim se potvrđuje međusobna ekvivalentnost uspostavljenih nacionalnih sistema akreditacije i time posredno obezbjeđuje međusobno priznavanje nalaza i izvještaja akreditovanih tijela za ocjenjivanje usaglašenosti. Sporazum se zasniva na zajedničkim pravilima i procedurama koje razvija EA, a čija je primjena obavezna za sva nacionalna akreditaciona tijela – potpisnice EA MLA Sporazuma.

EA je neprofitna organizacija koja okuplja nacionalna akreditaciona tijela država članica Evropske unije, država Evropskog udruženja za slobodnu trgovinu (EFTA), država kandidata i potencijalnih kandidata za članstvo u EU, kao i država susjednih Evropskoj uniji u skladu sa utvrđenim pravilima i statusima članstva. Njenu organizacionu strukturu čine upravljačka tijela kao što su Generalna skupština, Izvršni odbor i Tehnički odbor, dok specijalizovani komiteti koordiniraju aktivnosti kolegijalnog ocjenjivanja i razvijaju tehnička pravila i smjernice u pojedinim oblastima akreditacije.

Više informacija o organizaciji, radu i aktivnostima Evropske kooperacije za akreditaciju dostupno je na zvaničnoj internet stranici EA.

Sistem akreditacije na globalnom nivou

Do kraja 2025. godine međunarodni sistem akreditacije bio je organizovan kroz dvije globalne organizacije: Međunarodnu organizaciju za akreditaciju laboratorija (ILAC) i Međunarodni forum za akreditaciju (IAF), koje su upravljale multilateralnim sporazumima o međusobnom priznavanju u različitim oblastima akreditacije.

ILAC je obuhvatao akreditaciju laboratorija (ispitnih, kalibracionih i medicinskih), kontrolnih tijela, organizatora ispitivanja osposobljenosti (PT provajdera), proizvođača referentnih materijala i biobanaka, dok je IAF bio nadležan za akreditaciju sertifikacionih tijela za proizvode, sisteme menadžmenta i osobe, kao i tijela za verifikaciju i validaciju.

Nakon višegodišnjeg procesa integracije, od 1. januara 2026. godine započela je sa radom jedinstvena međunarodna organizacija Global Accreditation Cooperation Incorporated, dok su istovremeno ILAC i IAF prestali sa daljim radom.

Objedinjavanjem prethodnih struktura uspostavljen je jedinstveni okvir upravljanja globalnim sistemom akreditacije, čime se doprinosi njegovoj jednostavnosti, efikasnosti i transparentnosti. Ovim se smanjuje dupliranje aktivnosti, harmonizuju politike i procedure, osigurava dosljedna primjena međunarodnih standarda akreditacije i dodatno jača povjerenje u akreditovane rezultate u međunarodnoj trgovini, javnim politikama i zaštiti potrošača.

Formiranjem ove organizacije takođe je uspostavljen jedinstveni međunarodni Multilateralni sporazum o međusobnom priznavanju u oblasti akreditacije (MRA - Multilateral Recognition Arrangement), kojim su objedinjeni prethodni ILAC MRA i IAF MLA sporazumi. Obezbijeđen je kontinuitet ranije razvijenih šema akreditacije i međusobnog priznavanja akreditacija i rezultata ocjenjivanja usaglašenosti na globalnom nivou, jer se akreditacije izdate u okviru predhodnih ILAC MRA i IAF MLA sporazuma i dalje smatraju validnim tokom trajanja prelaznog perioda.

Global Accreditation Cooperation Incorporated je neprofitna organizacija registrovana na Novom Zelandu, koja okuplja nacionalna i regionalna akreditaciona tijela i zainteresovane strane radi upravljanja i razvoja jedinstvenog globalnog sistema akreditacije.

Više informacija o organizaciji, radu i aktivnostima ove međunarodne organizacije za akreditaciju dostupno je na zvaničnoj internet stranici Global Accreditation Cooperation Incorporated.