Šta je ocjenjivanje usaglašenosti?

Pod ocjenjivanjem usaglašenosti se podrazumijeva postupak i aktivnosti kojima se utvrđuje da li neki predmet ocjenjivanja, bilo da se radi o određenim svojstvima, materijalu, proizvodu, procesu, usluzi, osobi i slično, ispunjava zahtjeve relevantnih propisa, standarda ili specifikacija.

Ovaj postupak sprovode organizacije koje se jednim imenom nazivaju tijelima za ocjenjivanje usaglašenosti, a koja kao rezultat sprovedenog postupka ocjenjivanja izdaju odgovarajuće isprave o usaglašenosti, npr. izvještaje, sertifikate i sl.

Ocjenjivanje usaglašenosti može obuhvatiti različite aktivnosti, kao što su npr. ispitivanje, kontrolisanje, sertifikacija proizvoda, procesa i usluga, sertifikacija sistema menadžmenta, sertifikacija osoba, verifikacija i validacija.

Zajedničko za sva tijela za ocjenjivanje usaglašenosti je očekivanje zainteresovanih strana da postupak ocjenjivanja usaglašenosti sprovode na nepristrasan i kompetentan način, te da njihovi nalazi, izvještaji i sertifikati budu adekvatni i pouzdani.

Šta je akreditacija?

Akreditacija je postupak kojim nacionalno akreditaciono tijelo utvrđuje da li tijelo za ocjenjivanje usaglašenosti ispunjava zahtjeve za integritet i tehničku kompetentnost utvrđene referentnim harmonizovanim standardima akreditacije, a kada je primenljivo, i sve dodatne normativne zahtjeve, kako bi se osiguralo njegovo nezavisno, nepristrasno, objektivno i kompetento obavljanje specifičnih poslova ocjenjivanja usaglašenosti.

Drugim riječima, akreditacijom se potvrđuje da tijelo za ocjenjivanje usaglašenosti posjeduje odgovarajuće stručno osoblje, adekvatnu i etaloniranu opremu, primjenjuje odgovarajuće metode i postupke ocjenjivanja usaglašenosti, ima implementiran sistem menadžmenta, te da djeluje nepristrasno, dosljedno i u skladu sa relevantnim međunarodnim standardima (kao što su npr. ISO/IEC 17025, ISO/IEC 17020, ISO/IEC 17021 i sl) i drugim odnosnim normativnim zahtjevima (zakonima, tehničkim propisima, šemama ocjenjivanja usaglašenosti i sl.).

Sertifikat o akreditaciji predstavlja formalnu potvrdu koju nakon sprovedenog postupka akreditacije izdaje nadležno nacionalno akreditaciono tijelo, a kojim se potvrđuje da je tijelo za ocjenjivanje usaglašenosti kompetentno za obavljanje poslova ocjenjivanja usaglašenosti naznačenih u dodijeljenom obimu akreditacije.

Akreditacija je način za uspostavljanje povjerenja na tržištu proizvoda i usluga jer predstavlja nezavisnu i nepristrasnu ocjenu kompetentnosti tijela koja obavljaju poslove ispitivanja, etaloniranja, sertifikacije, kontrolisanja, verifikacije i validacije ili druge poslove ocjenjivanja usaglašenosti.

Ko može da se akredituje?

Svako registrovano pravno lice (ili dio pravnog lica) koje obavlja poslove ocjenjivanja usaglašenosti za svoje interne potrebe ili potrebe trećih strana može da se akredituje. Tu, pored ostalih, spadaju:

• Laboratorije za ispitivanje (uključujući medicinske laboratorije) - sprovode ispitivanja i mjerenja radi utvrđivanja određenih svojstava, s ciljem procjene bezbjednosti industrijskih proizvoda, bezbjednosti i kvaliteta hrane, zaštite životne sredine, zaštite zdravlja građana, zaštite potrošača, kao i u druge srodne svrhe.
• Laboratorije za etaloniranje (kalibraciju) - obavljaju etaloniranje mjerne i ispitne opreme;
• Kontrolna tijela - obavljaju kontrolisanje u oblasti veterinarske djelatnosti, opreme pod pritiskom, distribucije goriva, ovjere mjerila, bezbjednosti liftova i transportnih sredstava, oblasti motornih vozila, kao i u drugim oblastima.
• Sertifikaciona tijela - vrše sertifikaciju proizvoda, procesa i usluga u skladu sa relevantnim standardima i prema određenim šemama sertifikacije, sertifikaciju sistema menadžmenta (QMS, EMS, OH&SMS, FSMS, MDQMS i dr.) i sertifikaciju osoba (zavarivači, ispitivači za ispitivanja bez razaranja, auditori sistema menadžmenta i dr.).

Akreditacija nije uslovljena tipom tijela za ocjenjivanje neusaglašenosti (državno ili privatno), njegovom veličinom ili njegovim članstvom u nekoj grupi ili asocijaciji. Takođe, akreditacija nije uslovljena brojem već akreditovanih tijela za ocjenjivanje usaglašenosti.

Po kojim standardima se sprovodi akreditacija?

Akreditacija se sprovodi u skladu sa referentnim harmonizovanim standardima akreditacije koji propisuju zahtjeve za integritet, tehničku kompetentnost i dosljednost rada tijela za ocjenjivanje usaglašenosti. Ovi međunarodni (ISO, ISO/IEC) i evropski (EN) standardi su u Crnoj Gori prihvaćeni kao identični crnogorski standardi (MEST):

• MEST EN ISO/IEC 17025, referentni standard za laboratorije za ispitivanje i etaloniranje
• MEST ISO 15189, referentni standard za medicinske laboratorije
• MEST EN ISO/IEC 17020, referentni standard za kontrolna tijela
• MEST EN ISO/IEC 17065, referentni standard za sertifikaciona tijela za proizvode, procese i usluge
• MEST EN ISO/IEC 17021-1, referentni standard za sertifikaciona tijela za sisteme menadžmenta
• MEST EN ISO/IEC 17029, referentni standard za tijela za validaciju i tijela za verifikaciju

Primjenom ovih standarda:

• obezbjeđuje se da rezultati ocjenjivanja usaglašenosti (npr. ispitivanja, kontrolisanja, sertifikacije) budu relevantni i pouzdani,
• smanjuje se rizik od nekompetentnog ocjenjivanja,
• omogućava se da rezultati ocjenjivanja usaglašenosti budu priznati na nacionalnom, regionalnom i međunarodnom nivou,
• olakšava se trgovina i slobodno kretanje roba i usluga.

Navedeni standardi se mogu kupiti u Institutu za standardizaciju Crne Gore, Ul. Jovana Tomaševića br. 6, Podgorica ili na www.isme.me.

Koja je uloga i značaj akreditacije?

Jedna od osnovnih uloga akreditacije jeste izgradnja povjerenja. Akreditovana tijela za ocjenjivanje usaglašenosti pružaju pouzdane i objektivne rezultate i nalaze, što je od posebnog značaja za državne organe, privredu, potrošače i širu javnost. Zahvaljujući akreditaciji, rezultati ispitivanja, sertifikacije ili kontrolisanja dobijaju kredibilitet i mogu se koristiti kao validna osnova za donošenje regulatornih, poslovnih i tehničkih odluka.

Akreditacija ima i važnu ekonomsku i tržišnu ulogu. U okviru međunarodne trgovine, akreditacija doprinosi uklanjanju tehničkih barijera u trgovini, jer omogućava međusobno priznavanje rezultata ocjenjivanja usaglašenosti između država. Na taj način se izbjegava nepotrebno ponavljanje ispitivanja i sertifikacije, smanjuju troškovi za privredne subjekte i olakšava slobodno kretanje roba i usluga. Osnovni cilj akreditacije može se sažeti u princip: „Jedan standard - jedno ispitivanje - prihvaćeno svuda u svijetu.“

Poseban značaj akreditacija ima u oblasti zaštite zdravlja, bezbjednosti i životne sredine. Akreditovane laboratorije i kontrolna tijela igraju ključnu ulogu u kontroli kvaliteta proizvoda, bezbjednosti hrane, zaštiti potrošača, zaštiti na radu i očuvanju životne sredine. Njihov rad omogućava pouzdanu primjenu tehničkih propisa i standarda, čime se direktno doprinosi javnom interesu.

Koje su koristi od akreditacije?

Za tijela za ocjenjivanje usaglašenosti akreditacija predstavlja potvrdu njihove organizacione i tehničke osposobljenosti. Akreditacija doprinosi:

• unapređenju kvaliteta rada,
• dosljednoj primjeni međunarodnih standarda,
• povećanju povjerenja korisnika u njihove usluge,
• jačanju kredibiliteta na nacionalnom i međunarodnom tržištu.

Za državu, akreditacija je međunarodno priznato sredstvo za obezbjeđivanje povjerenja u rad institucija koje su ovlašćene ili imenovane za obavljanje poslova ocjenjivanja usaglašenosti. Akreditacija:

• doprinosi zaštiti javnog interesa,
• povećava pouzdanost u donošenju regulatornih odluka,
• jača povjerenje na tržištu proizvoda i usluga,
• predstavlja važan element infrastrukture kvaliteta jedne zemlje.

Povezanost nacionalnog sistema akreditacije sa evropskim i međunarodnim sistemima omogućava prepoznatljivost i priznavanje ocjene usaglašenosti i izvan granica države.

Za privredne subjekte, akreditacija obezbjeđuje pouzdana ispitivanja i mjerenja, što povećava sigurnost u donošenju poslovnih odluka. Akreditacija doprinosi:

• smanjenju troškova i grešaka na proizvodima,
• boljem upravljanju rizicima,
• većem povjerenju potrošača u sertifikovane proizvode i usluge,
• povećanju konkurentnosti na tržištu.

Sertifikacija proizvoda i sistema menadžmenta od strane akreditovanih sertifikacionih tijela olakšava pristup novim tržištima i jača reputaciju organizacije.

Za potrošače i kupce, akreditacija znači veći nivo bezbijednosti i kvaliteta proizvoda i usluga. Kada su proizvodi ispitani, kontrolisani ili sertifikovani od strane akreditovanih tijela, potrošači mogu imati povjerenje da oni ispunjavaju međunarodno prihvaćene zahtjeve i standarde. Angažovanje kompetentnog tijela za ocjenjivanje usaglašenosti:

• smanjuje rizik od kupovine ili upotrebe nekvalitetnih proizvoda,
• štiti zdravlje i bezbjednost korisnika,
• doprinosi transparentnosti i povjerenju na tržištu.

Šta čini sistem akreditacije u Crnoj Gori?

Sistem akreditacije u Crnoj Gori čine:

• nadležni državni organi koji uspostavljaju pravni okvir u oblasti akreditacije i donose principe i politike akreditacije,
• nacionalno akreditaciono tijelo (Akreditaciono tijelo Crne Gore) koje implementira navedene politike, uspostavlja pravila akreditacije i sprovodi postupak akreditacije tijela za ocjenjivanje usaglašenosti u skladu sa međunarodnim standardima i drugim normativnim aktima,
• akreditovana tijela za ocjenjivanje usaglašenosti koja su akreditacijom potvrdila svoju kompetentnost za sprovođenje postupaka ocjenjivanja usaglašenosti iz dodijeljenog obima akreditacije,
• zainteresovane strane koje direktno ili indirektno koriste usluge akreditovanih tijela za ocjenjivanje usaglašenosti, kao što su npr. organi državne uprave, proizvođači, druga pravna i fizička lica i krajnji korisnici.

Nacionalni sistem akreditacije je uslovljen i sprovodi se u okviru konteksta kojeg definišu nacionalno zakonodavstvo u oblasti akreditacije, međunarodni standard ISO/IEC 17011 koji propisuje rad nacionalnog akreditacionog tijela, harmonizovani međunarodni standardi iz raznih oblasti akreditacije koji utvrđuju zahtjeve za kompetentnost tijela za ocjenjivanje usaglašenosti (npr. ISO/IEC 17025, ISO/IEC 17020, ISO/IEC 17065 i sl.) kao i pravila i procedure koje donose evropska (EA) i međunarodna organizacija za akreditaciju (Global Accreditation Cooperation Incorporated).

Akreditaciono tijelo Crne Gore je nadležna nacionalna institucija koja u javnom interesu sprovodi poslove akreditacije tijela za ocjenjivanje usaglašenosti. Ono se ujedno stara o stalnom unapređenju sistema akreditacije u Crnoj Gori, kao i njegovoj integraciji u evropski i međunarodni sistem akreditacije.